{"id":103735,"date":"2022-01-14T13:36:27","date_gmt":"2022-01-14T12:36:27","guid":{"rendered":"http:\/\/trzynasty.pl\/?page_id=103735"},"modified":"2022-01-14T13:36:27","modified_gmt":"2022-01-14T12:36:27","slug":"szwadron-tatrski","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/szwadron-tatrski\/","title":{"rendered":"SZWADRON TATRSKI"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_column_text uncode_shortcode_id=”512207″]HISTORIA SZWADRONU TATRSKIEGO\u00a0 W 13. PU\u0141KU U\u0141AN\u00d3W WILE\u0143SKICH\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

W roku 1919, w czasie wojny polsko-rosyjskiej, zosta\u0142 zorganizowany ochotniczy pu\u0142k tatarski u\u0142an\u00f3w im. pu\u0142kownika Mustafy Achmatowicza. W pu\u0142ku tym mieli s\u0142u\u017cy\u0107 Tatarzy, kt\u00f3rzy zamieszkiwali licznie nasze kresy p\u00f3\u0142nocno-wschodnie. W styczniu 1920 r. wyszed\u0142 rozkaz kierowania \u017co\u0142nierzy Tatar\u00f3w, s\u0142u\u017c\u0105cych w innych jednostkach, do tego pu\u0142ku. Odt\u0105d organizacja pu\u0142ku post\u0119powa\u0142a szybko. Pu\u0142k walczy\u0142 na froncie p\u00f3\u0142nocno-wschodnim, nast\u0119pnie zosta\u0142 przerzucony na Podlasie, bra\u0142 udzia\u0142 w wyprawie kijowskiej w sk\u0142adzie 7 brygady jazdy i wkroczy\u0142 do Kijowa. W odwrocie z Kijowa i w odwrocie frontu p\u00f3\u0142nocno-wschodniego, gdzie walczy\u0142 silny liczebnie szwadron zapasowy Tatar\u00f3w, pu\u0142k poni\u00f3s\u0142 tak wielkie straty, \u017ce zosta\u0142 odes\u0142any w g\u0142\u0105b kraju, celem reorganizacji. Pu\u0142k walczy\u0142 jeszcze w obronie P\u0142ocka, a jego dwa pododdzia\u0142y walczy\u0142y, w okresie bitwy warszawskiej, w sk\u0142adzie 18 i 10 Dywizji Piechoty. Naczelne Dow\u00f3dztwo zdecydowa\u0142o jednak rozformowa\u0107 pu\u0142k, co nast\u0105pi\u0142o 10 wrze\u015bnia 1920 r., a resztki pu\u0142ku wcielono do szwadronu zapasowego 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich. W pu\u0142ku tatarskim s\u0142u\u017cy\u0142o tak\u017ce wielu (ponad dwustu) Kaukazczyk\u00f3w i Azerbejd\u017can.<\/p>\n

Umundurowanie pu\u0142ku tatarskiego by\u0142o specjalne. Otoki na czapkach kolory niebieskiego, a Kaukazczycy nosili swe narodowe czapki barankowe; kurtki tzw. ,,tatarki\u201d \u2013 kr\u00f3tkie bluzy zapinane na liczne ma\u0142e guziczki, na bluzy nak\u0142adano ,,serdaczek\u201d, czyli kamizelk\u0119 bez r\u0119kaw\u00f3w ze specjalnymi szamerowaniami; spodnia granatowe lub ciemno-wi\u015bniowe ze srebrnymi (oficerowie) lub bia\u0142ymi (u\u0142ani) w\u0105skimi lampasami, szeroko\u015bci 2 cm. Na ko\u0142nierzach zamiast proporczyk\u00f3w noszono rodzaj patki koloru niebieskiego z p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem i gwiazd\u0105.<\/p>\n

Na pro\u015bb\u0119 spo\u0142eczno\u015bci tatarskiej prezydent Rzeczpospolitej Polskiej poleci\u0142 w 1936 roku utworzy\u0107 przy 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich szwadron tatarski. Sformowanie tego oddzia\u0142u zosta\u0142o odebrane przez polskich muzu\u0142man\u00f3w jako akt szczeg\u00f3lnej \u017cyczliwo\u015bci w\u0142adz wobec Tatar\u00f3w. Dnia 19 grudnia tego\u017c roku 80 u\u0142an\u00f3w szwadronu tatarskiego z\u0142o\u017cy\u0142o przysi\u0119g\u0119 w Nowej Wilejce. Na uroczysto\u015b\u0107 t\u0105 przybyli z Wilna przedstawiciele tamtejszej gminy muzu\u0142ma\u0144skiej na czele z imamem Ibrahimem Smajkiewiczem, zast\u0119pc\u0105 muftiego Jakubem Romanowiczem oraz redaktorem ,,\u017bycia Tatarskiego\u201d Stefanem Tuhanem-Baranowskim. Po przysi\u0119dze w kasynie oficerskim odby\u0142o si\u0119 przyj\u0119cie. Przy tej okazji Stefan Tuhan-Baranowski podzi\u0119kowa\u0142 w\u0142adzom wojskowym za utworzenie tego oddzia\u0142u, ,,kt\u00f3ry b\u0119dzie jakby symbolem dawnych pu\u0142k\u00f3w tatarskich\u201d walcz\u0105cych pod Kirholmem, Po\u0142ockiem, Chocimem, Wiedniem, Maciejowicami i Prag\u0105. Muzu\u0142manie polscy w dow\u00f3d sympatii dla swego szwadronu pomagali materialnie przy za\u0142o\u017ceniu i wyposa\u017ceniu \u015bwietlicy dla \u017co\u0142nierzy tego tatarskiego oddzia\u0142u. Za\u0142o\u017cono w niej spor\u0105 bibliotek\u0119 z literatur\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 historii ludno\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiej w Rzeczypospolitej. Przys\u0142ano obrazy o tematyce militarnej oraz czasopisma wydawnictw tatarskich w Polsce.<\/p>\n

W dniu \u015awi\u0119ta Pu\u0142kowego, w niedziel\u0119 25 lipca 1937 roku, przedstawiciele spo\u0142ecze\u0144stwa tatarskiego ofiarowali \u017co\u0142nierzom swego szwadronu bu\u0144czuk. ,, To nie by\u0142 taki sobie zwyczajny bu\u0144czuk \u2013 wspomina\u0142 po latach rotmistrz Aleksander Jeljaszewicz \u2013 ale okaza\u0142y: z du\u017cym mosi\u0119\u017cnym talerzem, dzwoneczkami, ze z\u0142otym p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem, z gwiazd\u0105 na g\u00f3rze i z dwubarwnym ogonem\u201d. Uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia bu\u0144czuka odby\u0142a si\u0119 na placu artylerskim, w pobli\u017cu koszar, na oczach ca\u0142ego pu\u0142ku rozstawionego w szyku rozwini\u0119tym. Do delegacji podjecha\u0142 poczet sztandarowy szwadronu tatarskiego, kt\u00f3ry odebra\u0142 z r\u0105k Jakuba Romanowicza bu\u0144czuk, symbol w\u0142adzy dawnych chan\u00f3w tatarskich. ,,Nast\u0119pnie odby\u0142a si\u0119 defilada pu\u0142ku \u2013 czytamy w jednym z numer\u00f3w ,,\u017byciu Tatarskiego\u201d \u2013 kt\u00f3r\u0105 odebrali on wojewoda i dow\u00f3dca Brygady Kawalerii. Na trybun\u0119 honorow\u0105 zostali zaproszeni: Pan Jakub Romanowicz oraz Pan Stefan Tuhan-Baranowski. Szwadron tatarski, kt\u00f3ry szed\u0142 na czele, prezentowa\u0142 si\u0119, zreszt\u0105 jak i ca\u0142o\u015b\u0107 Pu\u0142ku, niezwykle \u0142adnie i malowniczo, bu\u0144czuk za\u015b o barwach bia\u0142o-czerwonej i zielonej z p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem u g\u00f3ry wywo\u0142a\u0142 og\u00f3lny zachwyt, zw\u0142aszcza gdy w takt k\u0142usuj\u0105cych z fantazj\u0105 szereg\u00f3w u\u0142a\u0144skich dzwoni\u0142y srebrzy\u015bcie dzwoneczki na bu\u0144czuku. Bardzo mi\u0142e wra\u017cenie sprawi\u0142 tak\u017ce proporzec szwadronowy, wykonany w barwach pu\u0142kowych, ze z\u0142otym p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cycem i gwiazd\u0105 z rogu\u201d.<\/p>\n

We wrze\u015bniu 1939 roku szwadron tatarski, dowodzony przez rotmistrza Aleksandra Jeljaszewicza, razem z 13. Pu\u0142kiem U\u0142an\u00f3w wszed\u0142 w sk\u0142ad Wile\u0144skiej Brygady Kawalerii. Walczy\u0142 na terenie Polski centralnej. Szwadron tatarski wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w bitwie na przeprawie pod Maciejowicami, gdzie 8-9 wrze\u015bnia dosz\u0142o do podzia\u0142u 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w.<\/p>\n

Straty w\u015br\u00f3d Tatar\u00f3w okaza\u0142y si\u0119 minimalne. ,,Na wschodnim brzegu (Wis\u0142y) \u2013 wspomina rotmistrz Jeljaszewicz \u2013 spotkali\u015bmy resztki 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w, z kt\u00f3rego kiedy\u015b przeszli\u015bmy do 13. Pomaszerowali\u015bmy na Lublin, Piaski, Lubart\u00f3w. Pod Suchowol\u0105 dosz\u0142o do bitwy. Ponie\u015bli\u015bmy w niej du\u017ce straty, bo Niemcy mieli artyleri\u0119, a my nie. Wycofali\u015bmy si\u0119 i nie pami\u0119tam ju\u017c, gdzie natkn\u0119li\u015bmy si\u0119 na resztki Brygady Nowogr\u00f3dzkiej. Wtedy postawili\u015bmy sobie tylko jeden cel: przedosta\u0107 si\u0119 na W\u0119gry. Wierzyli\u015bmy, \u017ce dojdziemy na pewno, cho\u0107by\u015bmy mieli zagoni\u0107 konie do \u015bmiertelnego tchu\u201d. Pr\u00f3ba przej\u015bcia na W\u0119gry okaza\u0142a si\u0119 nierealna. Dow\u00f3dca Pu\u0142ku podpu\u0142kownik J\u00f3zef Szostak podj\u0105\u0142 28 wrze\u015bnia w Medyce decyzj\u0119 rozpuszczenia \u017co\u0142nierzy do domu. W taki oto spos\u00f3b zako\u0144czy\u0142a \u017cywot ostatnia formacja tatarska w Rzeczypospolitej.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n

WSPOMNIEWNIA GRZEGORZ CYDZIKA O S\u0141U\u017bBIE TATAR\u00d3W W 13. PUKU U\u0141AN\u00d3W WILE\u0143SKICH<\/strong><\/p>\n

S\u0142ynny jak na owe czasy 1. Szwadron Tatarki 13-ego Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich by\u0142 egzotyczn\u0105 formacja wojskow\u0105, kt\u00f3ra reaktywowano go po trzynastoletniej przerwie w roku 1933 na skutek usilnych stara\u0144 spo\u0142eczno\u015bci tatarskiej, zamieszka\u0142ej w granicach II Rzeczypospolitej. U\u0142ani tatarscy nosili barwy 13 Pu\u0142ku, a na proporczykach mundur\u00f3w i p\u0142aszczy mieli poz\u0142acane metalowe p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyce z gwiazd\u0105. Kawaleryjskie proporczyki na lancach zwykle by\u0142y z tkaniny bawe\u0142nianej, ale spo\u0142ecze\u0144stwo tatarskie dla wyr\u00f3\u017cnienia swoich u\u0142an\u00f3w sprawi\u0142o im proporczyki jedwabne, a p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc i gwiazd\u0119 wyhaftowano z\u0142otym szychtem.<\/p>\n

Opr\u00f3cz proporczyk\u00f3w na lancach ufundowano te\u017c swemu szwadronowi bu\u0144czuk, podobno wykonany na wz\u00f3r u\u017cywanych ongi\u015b przez chor\u0105gwie tatarskie w s\u0142u\u017cbie Rzeczypospolitej. Bu\u0144czuk mia\u0142 du\u017cy, bardzo okaza\u0142y, poz\u0142acany grot. Poni\u017cej grotu umieszczono trzy stopniowo zwi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 kr\u0105\u017cki z dzwoneczkami, ka\u017cdy w innym tonacji. Przy potrz\u0105saniu bu\u0144czukiem dzwoneczki dawa\u0142y \u0142adny akord. Do grotu by\u0142y przymocowane fr\u0119dzle symbolizuj\u0105ce dwa ogony ko\u0144skie: jeden bia\u0142o-czerwony drugi zielony \u2013 mahometa\u0144ski.<\/p>\n

Najbardziej k\u0142opotliwym problemem do rozwi\u0105zania by\u0142y sprawy uzupe\u0142nie\u0144. Po prostu pocz\u0105tkowo nie by\u0142o tylu poborowych Tatar\u00f3w, aby mo\u017cna wype\u0142ni\u0107 nimi szeregi szwadronu. Mimo \u017ce komisje poborowe w ca\u0142ym kraju otrzyma\u0142y od ministerstwa rozkaz, by wszystkich rekrut\u00f3w pochodzenia tatarskiego lub wyznania mahometa\u0144skiego kierowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie do 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w, jesieni\u0105 1934 roku przyby\u0142o zaledwie oko\u0142o 30 wyznawc\u00f3w Proroka.\u00a0 Brakuj\u0105c\u0105 liczb\u0119 trzeba by\u0142o uzupe\u0142ni\u0107 u\u0142anami innych narodowo\u015bci. Kiedy dow\u00f3dca szwadron, rotmistrz Jan Tarnowski, ubolewa\u0142 przed dow\u00f3dc\u0105 pu\u0142ku, \u017ce brak mu Tatar\u00f3w do pe\u0142nego etatu, podpu\u0142kownik Czes\u0142aw Chmielewski z w\u0142a\u015bciwym sobie poczuciem humoru odpowiedzia\u0142: \u201ePanie rotmistrzu, proponuj\u0119, aby w miejsce brakuj\u0105cych Tatar\u00f3w wzi\u0105\u0142 Pan \u017byd\u00f3w. I jedyni, i drudzy s\u0105 przecie\u017c obrzezani, przynajmniej w u\u0142ani b\u0119d\u0105 mieli wsp\u00f3ln\u0105, cech\u0119\u201e.<\/p>\n

Dopiero w drugim roku istnienia szwadronu zebra\u0142o si\u0119 na obu rocznikach ko\u0142o 60 procent rodowitych Tatar\u00f3w i mahometan. Nie by\u0142o jednak \u017cadnego oficera ani podoficera pochodzenia tatarskiego. S\u0142u\u017c\u0105cy w 4. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Zanieme\u0144skich rodowity Tatar, rotmistrz Aleksander Jeliaszewicz, g\u0142\u0119boko z\u017cyty ze sw\u0105 macierzyst\u0105 jednostk\u0105, nie kwapi\u0142 si\u0119 z przej\u015bciem do szwadronu dobiega\u0142a mimo wielokrotnych propozycji. Bodaj dopiero w 1938 roku uleg\u0142 i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w, by obj\u0105\u0107 dow\u00f3dztwo szwadronu tatarskiego. Dowodzi\u0142 nim w wojnie obronnej w 1939 roku, jako ostatni dow\u00f3dca chyba w historii polskiej kawalerii szwadronu tatarskiego.<\/p>\n

Aleksander Jeliaszewicz rotmistrz<\/p>\n

Swoisty k\u0142opot wynik\u0142 w szwadronie z odmawianiem porannej i wieczornej modlitwy, kt\u00f3ra w \u00f3wczesnym Wojsku Polskim by\u0142a, obowi\u0105zkowa. U\u0142ani wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich razem stawiali do od\u015bpiewania na apelu porannym pie\u015bni, Kiedy ranne wstaj\u0105 zorze\u2026, a na wieczornym Wszystkie nasze dzienne sprawy\u2026, mahometanom trzeba by\u0142o wyznaczy\u0107 osobn\u0105 sal\u0119, gdy\u017c swoje mod\u0142y odprawiali na siedz\u0105co \u201e po turecku\u201d na kocach. Spo\u0142ecze\u0144stwo tatarskie zamierza\u0142o dla swych podopiecznych specjalne dywaniki modlitewne, kt\u00f3re w ci\u0105gu dnia mia\u0142y dekorowa\u0107 \u015bciany \u015bwietlicy szwadronowej, a rankiem i wieczorem s\u0142u\u017cy\u0107 do odprawiania modlitwy.<\/p>\n

Decyzja o utworzeniu szwadronu tatarskiego by\u0142a zdaniem korpusu oficerskiego pu\u0142ku trafna i s\u0142uszna, szczeg\u00f3lnie ze wzgl\u0119du politycznych, gdy\u017c repolonizowa\u0142a Tatar\u00f3w i zaspakaja\u0142a ich ambicje narodowe. Poza tym opieka spo\u0142ecze\u0144stwa tatarskiego nad szwadronem zbli\u017ca\u0142a je do nas, wi\u0105za\u0142a z naszym Pu\u0142kiem i nasz\u0105 armi\u0105.<\/p>\n

Po paru miesi\u0105cach prace organizacyjne dobiega\u0142y ko\u0144ca. Kadra i u\u0142ani z\u017cyli si\u0119 ze sob\u0105, a szwadron tatarski zacz\u0105\u0142 si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 wynikami w wyszkoleniu, zdyscyplinowaniem i prezencj\u0105. To ostatnie chyba zdecydowa\u0142o, \u017ce dow\u00f3dca brygady wyznaczy\u0142 szwadron tatarski, jako honorow\u0105 asyst\u0119 w czasie sk\u0142adania serca marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego na cmentarzu w Wilnie. \u015aniada cera i lekko sko\u015bne oczy Tatar\u00f3w, starannie dopasowane umundurowanie, bia\u0142e sk\u00f3rzane r\u0119kawice z muszkieterkami mankietami, bia\u0142e p\u00f3\u0142sz\u00f3stne \u0142adownice i bia\u0142e wszystkie rzemienie rynsztunku tworzy\u0142y pi\u0119kn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

W czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych w 1939 roku szwadron tatarski m\u0119\u017cnie i ofiarnie wykonywa\u0142 postawione mu zadania. Niech\u017ce, wi\u0119c przetrwa pami\u0119\u0107 o u\u0142anach, o kt\u00f3rych kiedy\u015b \u015bpiewano:<\/p>\n

Na \u0142bie ksi\u0119\u017cyc, ni\u017cej gwiazda \u2013 to Tatarska nasza jazda\u2026<\/p>\n

Autor tekstu: rtm. Grzegorz Cydzik<\/strong>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_column_text uncode_shortcode_id=”512207″]HISTORIA SZWADRONU TATRSKIEGO\u00a0 W 13. PU\u0141KU U\u0141AN\u00d3W WILE\u0143SKICH\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 W roku 1919, w czasie wojny polsko-rosyjskiej, zosta\u0142 zorganizowany ochotniczy pu\u0142k […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-103735","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103735","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=103735"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103735\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":103740,"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103735\/revisions\/103740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=103735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}