{"id":103725,"date":"2022-01-14T13:30:24","date_gmt":"2022-01-14T12:30:24","guid":{"rendered":"http:\/\/trzynasty.pl\/?page_id=103725"},"modified":"2022-01-14T13:30:24","modified_gmt":"2022-01-14T12:30:24","slug":"sztandar","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/sztandar\/","title":{"rendered":"SZTANDAR"},"content":{"rendered":"

[vc_row][vc_column][vc_column_text uncode_shortcode_id=”134423″]HISTORIA SZTANDARU <\/strong><\/p>\n

    \n
  1. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w nieprzypadkowo nosi\u0142 miano \u201eWile\u0144ski\u201d, poniewa\u017c organizowa\u0142 si\u0119 na Wile\u0144szczy\u017anie z ochotnik\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, w ramach oddzia\u0142\u00f3w samoobrony -powsta\u0142ym przeciw zajmuj\u0105cym te tereny bolszewikom, po wycofuj\u0105cych si\u0119 Niemcach. W grudniu 1918 roku konne oddzia\u0142y \u201eSamoobrony Litwy i Bia\u0142orusi\u201d po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w 1. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich, kt\u00f3ry po reorganizacji przemianowano w czerwcu 1919 roku na 13. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w Wojska Polskiego. Po wojnie Pu\u0142k przez kilkana\u015bcie lat, a\u017c do wybuchu wojny 1939 stacjonowa\u0142 w oddalonej od Wilna o 9 km Nowej Wilejce.<\/li>\n<\/ol>\n

    Pu\u0142k mia\u0142 tylko jeden sztandar wr\u0119czony mu w roku 1919. Jednak dok\u0142adny dzie\u0144 tej uroczysto\u015bci jest trudny do ustalenia, poniewa\u017c daty podane przez r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 rozbie\u017cne. Mo\u017ce si\u0119gni\u0119cie do \u00f3wczesnej prasy wile\u0144skiej pozwoli\u0142oby ustali\u0107 to dok\u0142adnie. Dotychczas 13. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w nie doczeka\u0142 si\u0119 swojej obszernej, wszechstronnej monografii. Najwi\u0119cej danych z dziej\u00f3w pu\u0142ku mo\u017cna znale\u017a\u0107 we fragmentach wspomnie\u0144 wieloletniego oficera 13. Pu\u0142ku, kt\u00f3ry sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 rozpocz\u0105\u0142, jako ochotnik w oddziale \u201eSamoobrony\u201d, rotmistrza Stanis\u0142awa Aleksandrowicza, drukowanych na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du Kawalerii i Broni Pancernej\u201d w Londynie. W jego relacjach jest te\u017c najwi\u0119cej informacji o Sztandarze Pu\u0142ku.<\/p>\n

    Ten sam autor- w\u00f3wczas porucznik, opracowa\u0142 na polecenie Wojskowego Biura Historycznego, dzieje wojenne Pu\u0142ku z lat 1918-1921. Jest to najwcze\u015bniejsza publikacja, w kt\u00f3rej jest mowa o sztandarze, co warto przytoczy\u0107 \u201ein extenso\u201d: \u201eSztandar Pu\u0142kowy, zainicjowany przez ziemia\u0144stwo Wile\u0144szczyzny po wyswobodzeniu Wilna w 1919 roku, wr\u0119czono Pu\u0142kowi przez delegacj\u0119 pa\u0144 wile\u0144skich. Pu\u0142k jeszcze znajdowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas w walkach, przemieszczaj\u0105c si\u0119 ku rzece Berezynie, gdy \u201eKo\u0142o Pa\u0144 Wile\u0144skich\u201d \/ziemianek\/ postanowi\u0142o wr\u0119czy\u0107 Pu\u0142kowi zas\u0142u\u017cony znak bojowy, ufundowany przez nie. Poniewa\u017c odrywanie w tak wa\u017cnej akcji wojennej tak oficer\u00f3w jak szeregowych Pu\u0142ku by\u0142o niemo\u017cliwe, na propozycj\u0119 pa\u0144 zosta\u0142 delegowany pluton u\u0142an\u00f3w ze szwadronu zapasowego z Grodna, pod dow\u00f3dztwem porucznika Po\u017carskiego. Celem przyj\u0119cia Sztandaru w Wilnie, z frontu przyby\u0142 rotmistrz Jerzy D\u0105browski. Uroczysto\u015b\u0107 wr\u0119czenia pu\u0142kowi sztandaru przez genera\u0142a dywizji \u015amig\u0142ego \u2013 Rydza, odby\u0142a si\u0119 w ko\u015bciele<\/p>\n

    katedralnym przy licznym udziale w\u0142adz wojskowych i cywilnych oraz t\u0142umnie zebranych wilnian. Delegatki Ko\u0142a Ziemianek panie: Maria Tyszkiewicz\u00f3wna, Helena Bohdanowicz\u00f3wna i Jadwiga Rusiecka by\u0142y \u201eChrzestnymi Matkami\u201d Pu\u0142ku. Pluton honorowy<\/p>\n

    odwi\u00f3z\u0142 Sztandar do Pu\u0142ku.\u201d<\/p>\n

    Wi\u0119cej danych o sztandarze pu\u0142ku i szczeg\u00f3\u0142ach dotycz\u0105cych uroczysto\u015bci jego wr\u0119czenia,\u00a0 zamie\u015bci\u0142 Stanis\u0142aw Aleksandrowicz w swoich wspomnieniach pisanych po wojnie ju\u017c na emigracji w Anglii, w oparciu o dostarczone mu z kraju, a szcz\u0119\u015bliwie zachowane, notatki. Podaje on, \u017ce \u201eprzed uroczystym wr\u0119czeniem Sztandar ca\u0142\u0105 noc spoczywa\u0142 na o\u0142tarzu kaplicy \u015bw. Kazimierza w Katedrze\u201d, a nast\u0119pnie po\u015bwi\u0119ci\u0142 go w czasie uroczystej mszy \u015bw. w tej\u017ce kaplicy ksi\u0105dz biskup dr W\u0142adys\u0142aw Bandurski, biskup polowy Wojska Polskiego Wed\u0142ug Aleksandrowicza uroczysto\u015b\u0107 ta odby\u0142a si\u0119 na pocz\u0105tku lipca 1919 roku. Nie by\u0142 on jej \u015bwiadkiem, gdy\u017c by\u0142 wtedy razem z pu\u0142kiem na froncie.<\/p>\n

    W odpowiedzi na ankiet\u0119 opracowan\u0105 przez rotmistrza w stanie spoczynku Stanis\u0142awa Gepnera,\u00a0 w sprawie opisu sztandar\u00f3w do Ksi\u0119gi Jazdy Polskiej, 13. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w w pi\u015bmie z dnia 24 listopada 1937 r., podpisanym przez zast\u0119pc\u0119 dow\u00f3dcy Pu\u0142ku podpu\u0142kownika dyplomowanego Jerzego Skrzydlewskiego, podaje dat\u0119 wr\u0119czenia sztandaru: 29 czerwca 1919 roku. S. Gepner pisz\u0105c o sztandarze 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w w Ksi\u0119dze Jazdy \u017cadnej daty nie poda\u0142. Natomiast powt\u00f3rzy\u0142 nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107 pope\u0142nion\u0105 wcze\u015bniej przez Stanis\u0142awa Aleksandrowicza w wy\u017cej zacytowanym tek\u015bcie, gdy\u017c trzy wymienione panie nie by\u0142y \u201eMatkami Chrzestnymi\u201d Pu\u0142ku, lecz Sztandaru, a to jednak pewna r\u00f3\u017cnica.<\/p>\n

    Trzeci\u0105, jeszcze inn\u0105 dat\u0119 uroczysto\u015bci podano w metryce Pu\u0142ku, w wydawnictwie londy\u0144skim z roku 1983, pisz\u0105c:\u201ewr\u0119czony\/sztandar\/ w sierpniu 1919 r. w Wilnie delegacji Pu\u0142ku przyby\u0142ej z frontu. Kt\u00f3ra z tych trzech dat jest w\u0142a\u015bciwa \u2013 na razie nie wiadomo\u201d.<\/p>\n

    Rotmistrz Jerzy D\u0105browski, przyjmuj\u0105cy Sztandar z r\u0105k genera\u0142a Edwarda Rydza \u2013 \u015amig\u0142ego,\u00a0 przekaza\u0142 go pod opiek\u0119 plutonowi honorowemu, kt\u00f3ry zabra\u0142 ten znak pu\u0142ku ze sob\u0105 do Grodna, gdzie stacjonowa\u0142 szwadron zapasowy, czyli Kadra Pu\u0142ku. Dopiero 28 grudnia Sztandar do\u0142\u0105czy\u0142 do Pu\u0142ku na froncie wraz z wyszkolonym w Kadrze 4-tym szwadronem.<\/p>\n

    Ten Sztandar by\u0142 w Pu\u0142ku do momentu zakopania go przez ostatniego \u201eoficera sztandarowego\u201d – porucznika Tadeusza Batorowicza,\u00a0 dnia 27 wrze\u015bnia 1939 roku przy szosie Przemy\u015bl \u2013 Lw\u00f3w, oko\u0142o 300 m od Medyki. Szczeg\u00f3\u0142owe dzieje sztandaru podczas kampanii wrze\u015bniowej opracowa\u0142 pu\u0142kownik doktor Kazimierz Satora w swej ksi\u0105\u017cce. Na Sztandar, mimo poszukiwa\u0144, dotychczas nie natrafiono. Jedynie niestrudzony w dzia\u0142aniach major po\u017carnictwa Norbert Binder, odnalaz\u0142 pod Medyk\u0105 20 pa\u017adziernika 1979 roku puszk\u0119 z grotu<\/p>\n

    Sztandaru z numerem\u201d13\u201d. Ten fragment sztandaru 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich zosta\u0142 przekazany do zbior\u00f3w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.<\/p>\n

    W pocz\u0105tku lat trzydziestych Sztandar zosta\u0142 poddany naprawie i przer\u00f3bkom. Z tego pierwszego okresu zachowa\u0142o si\u0119 tylko jedno zdj\u0119cie \u00f3wczesnej lewej strony p\u0142atu. Z drugiego okresu po przerobieniu Sztandaru nie ma zupe\u0142nie fotografii obydwu stron p\u0142atu. Zachowa\u0142y si\u0119 tylko zdj\u0119cia sztandaru w r\u0119kach chor\u0105\u017cego- sztandarowych podczas r\u00f3\u017cnych wyst\u0105pie\u0144 pieszo i konno, na kt\u00f3rych s\u0105 widoczne tylko poszczeg\u00f3lne fragmenty znaku. Dok\u0142adny w szczeg\u00f3\u0142ach opis Sztandaru wykonany w Pu\u0142ku pochodzi z roku 1937. Nie uwzgl\u0119dnia on jednak dokonanych przer\u00f3bek i wygl\u0105du wcze\u015bniejszego. Na ten temat pisa\u0142 dwukrotnie Stanis\u0142aw Aleksandrowicz w Anglii, podaj\u0105c wygl\u0105d Sztandaru pierwotny i po zmianach. Jest jeszcze jeden szczeg\u00f3\u0142owy opis Sztandaru z obydwu okres\u00f3w wraz z rysunkami wykonany przez rotmistrza rezerwy Janusza Wielhorskiego, na podstawie relacji trzech oficer\u00f3w 13. Pu\u0142ku: adiutanta Pu\u0142ku rotmistrza Stanis\u0142awa Aleksandrowicza, podpu\u0142kownika Bohdana Kiersnowskiego i w\u0142asnej \u2013 rtm. Wielhorskiego.<\/p>\n

    Aleksandrowicz wspomina, \u017ce w roku, 1919 \u201ejako materia\u0142 na sporz\u0105dzenie p\u0142achty sztandarowej u\u017cyto adamaszek i brokat ze \u015blubnej sukni prezeski Ko\u0142a, pani Marii Kotwiczowej. By\u0142 to gest bardzo snobistyczno \u2013 patriotyczny pani prezeski, lecz niezbyt fortunny. Dopiero w kilka lat potem, gdy ju\u017c Sztandar ten okrywa\u0142a chwa\u0142a wojenna Pu\u0142ku, dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce by\u0142 on sporz\u0105dzony wprawdzie z bardzo dobrego i bardzo drogiego materia\u0142u, ale niemniej li tylko z \u2018kiecki\u2019 \u201d.<\/p>\n

    \u201eNa bia\u0142ym adamaszkowym p\u0142atu, na lewej stronie sztandaru, na okr\u0105g\u0142ym tle wykonanym z brokatu koloru karmazynowego wpadaj\u0105cego w bordo orze\u0142 haftowany srebrn\u0105 nici\u0105 z koron\u0105 i szponami wyhaftowanymi nici\u0105 z\u0142ot\u0105\u201d. Tak opisuj\u0105 t\u0119 stron\u0119 p\u0142atu z pami\u0119ci wymienieni powy\u017cej oficerowie. Orze\u0142 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142 zmieniony do ko\u0144ca. Jednak opis zachowany z roku 1937 przedstawia t\u0119 stron\u0119 sztandaru nieco inaczej. \u201eOrze\u0142 z koron\u0105 wyszywany ni\u0107mi jedwabnymi koloru kremowego, nogi i dzi\u00f3b ni\u0107mi z\u0142otymi, korona z\u0142otymi, przeplatana szklanymi kamykami \/imitacja kamieni szlachetnych\/. Ca\u0142o\u015b\u0107 na suknie koloru karmazynowego o kszta\u0142cie ko\u0142a. Ko\u0142o obszyte jest ta\u015bm\u0105 srebrn\u0105 15 mm.\u201d<\/p>\n

    \u201ePomi\u0119dzy bia\u0142ymi-ramionami krzy\u017ca kawalerskiego w naro\u017cnikach p\u0142atu, na karmazynowym tle, przetykanym nici\u0105 srebrn\u0105, ma\u0142e wie\u0144ce laurowe, kt\u00f3rych li\u015bcie s\u0105 zaznaczone nie pe\u0142nym haftem, a jedynie obrysowane ich kontury. Wewn\u0105trz wie\u0144c\u00f3w rzymskie cyfry \u201eXIII\u201d. Zar\u00f3wno wie\u0144ce, jak i cyfry zwr\u00f3cone podstawami do \u015brodka p\u0142atu, odwrotnie ni\u017c to jest og\u00f3lnie przyj\u0119te w rysunkach sztandar\u00f3w. P\u0142at obszyty z trzech stron srebrnym galonem z tak\u0105\u017c fr\u0119dzl\u0105. Czwarty bok p\u0142atu by\u0142 przymocowany do drzewca\u201d.<\/p>\n

    Drzewce, jak pisze Aleksandrowicz, \u201eby\u0142o ofiarowane przez pana Wojciecha Aleksandrowicza. By\u0142o to drzewce z grotem kopii husarskiej, pieczo\u0142owicie przechowywanej na strychu starego domu w Giej\u0142aszach\u201d.<\/p>\n

    Wed\u0142ug Aleksandrowicza na odwrotnej stronie p\u0142atu Sztandaru artysta malarz profesor Ferdynand Ruszczyc wykona\u0142 olejny obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, kt\u00f3ry zosta\u0142 naszyty na \u015brodku bia\u0142ego p\u0142atu adamaszku, w\u00f3wczas prawej strony sztandaru. \u201eNie zapami\u0119ta\u0142em czy by\u0142y i jakie hafty na tej stronie p\u0142achty sztandarowej\u201d napisa\u0142 autor wspomnie\u0144. Jednak w drugim artykule po\u015bwi\u0119conym sztandarowi swego Pu\u0142ku poda\u0142 inn\u0105 informacj\u0119: \u201eNa tej stronie p\u0142achty by\u0142 wyszyty napis B\u00f3g, Honor, Ojczyzna. Wilno 1919\u201d.<\/p>\n

    U nasady grotu na drzewcu by\u0142a zawi\u0105zana na kokard\u0119 wst\u0119ga, zszyta ko\u0144cami z dw\u00f3ch szarf\u2013 bia\u0142ej i czerwonej. Ko\u0144ce tej wst\u0119gi, bia\u0142y i czerwony by\u0142y obszyte galonem srebrnym z fr\u0119dzl\u0105. Z bardzo niewyra\u017anych \u015blad\u00f3w liter na tych wst\u0119gach na fotografii, mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce na obydwu by\u0142 identyczny napis: Wilno 1919.<\/p>\n

    Rtm. Wielhorski we wspomnianym opisie sztandaru twierdzi\u0142, \u017ce prawa strona p\u0142atu wok\u00f3\u0142 obrazu Matki Boskiej te\u017c mia\u0142a ramiona bia\u0142ego krzy\u017ca kawalerskiego, a na polach pomi\u0119dzy ramionami krzy\u017ca, w naro\u017cnikach by\u0142y napisy B\u00f3g, Honor, Ojczyzna, Wilno 1919. Pono\u0107 ju\u017c w roku 1922 grot kopii zosta\u0142 zamieniony na or\u0142a. Wed\u0142ug rtm. Wielhorskiego nieprzepisowego, a dopiero p\u00f3\u017aniej regulaminowego.<\/p>\n

    Czy rzeczywi\u015bcie by\u0142 ten nieprzepisowy orze\u0142 i kiedy, nie da si\u0119 ju\u017c obecnie stwierdzi\u0107. Pewne jest natomiast, \u017ce jeszcze przed przer\u00f3bk\u0105 p\u0142atu, zwie\u0144czeniem drzewca by\u0142 przepisowy orze\u0142 na podstawie skrzynkowej z cyfr\u0105 pu\u0142ku \u201e13\u201d. Wtedy te\u017c na miejsce poprzedniej szarfy w po\u0142owie bia\u0142ej, w po\u0142owie czerwonej, wprowadzono te\u017c zawi\u0105zan\u0105 na kokard\u0119 pod grotem wst\u0119g\u0119 bia\u0142o-czerwon\u0105.<\/p>\n

    Stanis\u0142aw Aleksandrowicz wspomnia\u0142: \u201eW latach 1931-1932, w zwi\u0105zku z ujednostajnieniem wymiar\u00f3w i form sztandar\u00f3w kawalerii, pu\u0142k otrzyma\u0142 propozycj\u0119 nadania mu nowego Sztandaru. Na pro\u015bb\u0119 oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w, kt\u00f3rzy bili si\u0119 pod starym Sztandarem, postanowiono nie skorzysta\u0107 z tej propozycji. Komitet, utworzony z \u201epa\u0144 pu\u0142kowych\u201d, pod przewodnictwem \u017cony dow\u00f3dcy pu\u0142ku pani Wandy Chmielewskiej, przerobi\u0142 i wyreperowa\u0142 stary Sztandar Pu\u0142ku.\u00a0 Jako adiutant pu\u0142ku w tym czasie, z pomoc\u0105 sztandarowego, starszego wachmistrza Stanis\u0142awa Sawlewicza, ostro\u017cnie odj\u0119li\u015bmy p\u0142acht\u0119 sztandarow\u0105 od drzewca i przenie\u015bli\u015bmy j\u0105 do gabinetu pu\u0142kownika Czes\u0142awa Chmielewskiego w jego s\u0142u\u017cbowym mieszkaniu obok dow\u00f3dztwa w Nowej Wilejce. Tam zosta\u0142a p\u0142achta sztandarowa spruta i po wyreperowaniu i wstawieniu nowych, na miejsce ju\u017c zmursza\u0142ych kawa\u0142k\u00f3w p\u0142achty, obie jej strony zosta\u0142y naszyte ponownie, zgodnie ju\u017c z wymiarami i wzorami nowych sztandar\u00f3w, na mocn\u0105 p\u0142acht\u0119 kanwy, a ca\u0142o\u015b\u0107 obszyta nowym obramowaniem ze srebrnej fr\u0119dzli. Po tych zabiegach normalizacyjnych i odnowienia, przymocowali\u015bmy z Sawlewiczem p\u0142acht\u0119 sztandarowego drzewca. Z tego powodu jest pewna ma\u0142a r\u00f3\u017cnica w wymiarze i nawet rozmieszczeniu cyfr na odnowionym Sztandarze\u201d.<\/p>\n

    Przy tych zabiegach przede wszystkim zamieniono strony p\u0142atu. Strona z or\u0142em sta\u0142a si\u0119 stron\u0105 praw\u0105, z Matk\u0105 Bosk\u0105-lew\u0105. Odwr\u00f3cono te\u017c wie\u0144ce i cyfry w naro\u017cnikach prawej strony p\u0142atu. Wed\u0142ug opisu sztandaru z roku 1937, p\u0142at jedwabny koloru kremowego z t\u0142oczonymi kwiatkami. Wymiary p\u0142atu 78, 5 x 78, 5 cm. Oblamowany z trzech stron srebrn\u0105 ta\u015bm\u0105 z fr\u0119dzlami, a przy drzewcu srebrn\u0105 ta\u015bm\u0105 szeroko\u015bci 1, 5 cm.<\/p>\n

    Strona prawa p\u0142atu. Orze\u0142 w koronie wyszywany ni\u0107mi jedwabnymi koloru kremowego, nogi, dzi\u00f3b i korona ni\u0107mi z\u0142otymi. Korona ozdobiona szkie\u0142kami imituj\u0105cymi drogie kamienie. Orze\u0142 na suknie koloru karmazynowego o kszta\u0142cie ko\u0142a. Ko\u0142o obszyte ta\u015bm\u0105 srebrn\u0105 podw\u00f3jn\u0105 15 i 20 mm. W naro\u017cnikach p\u0142atu, pomi\u0119dzy ramionami krzy\u017ca kawalerskiego, materia\u0142 karmazynowy przetykany haftem tego\u017c koloru z ni\u0107mi srebrnymi.<\/p>\n

    Naro\u017cniki obszyte podw\u00f3jnym srebrnym galonem 5 mm. Na karmazynowym tle wyhaftowane grubym haftem srebrne wie\u0144ce laurowe, po\u015brodku kt\u00f3rych ni\u0107mi jedwabnymi koloru kremowego wyhaftowane cyfry rzymskie \u201eXIII\u201d. Rozmiar naro\u017cnik\u00f3w: d\u0142ugo\u015b\u0107 32, 5 cm szeroko\u015b\u0107 przy orle 12, 5 cm.<\/p>\n

    Strona lewa p\u0142atu. Obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej okr\u0105g\u0142y, o \u015brednicy 40 cm, malowany olejno na p\u0142\u00f3tnie. Obszyty dooko\u0142a dwa razy ta\u015bm\u0105 srebrn\u0105 szeroko\u015bci 5 mm oraz wyszytym wie\u0144cem srebrnym szeroko\u015bci 2, 5 cm przedstawiaj\u0105cym li\u015bcie u do\u0142u zako\u0144czonym wyszyt\u0105 ni\u0107mi srebrnymi kokard\u0105.<\/p>\n

    P\u0142at przymocowany by\u0142 do drzewca tulej\u0105 sk\u00f3rzan\u0105 i pier\u015bcieniami. Na tulei wbito 13 gwo\u017adzi z rozetami. Drzewce bambusowe zako\u0144czone u do\u0142u metalowym tylcem jak u lancy. Grot stanowi\u0142 srebrny orze\u0142 oksydowany w koronie z rozpostartymi skrzyd\u0142ami na podstawie o wymiarach 8 cm d\u0142ugo\u015bci 4, 5 cm szeroko\u015bci i 5 cm wysoko\u015bci, na kt\u00f3rej znajdowa\u0142a si\u0119 cyfra arabska \u201e13\u201d.<\/p>\n

    Na tulei metalowej \u0142\u0105cz\u0105cej podstaw\u0119 skrzynkow\u0105 or\u0142a z drzewcem, zamiast szarfy bia\u0142o \u2013 czerwonej, umieszczony by\u0142\u00a0 jedwabny sznur w barwach Pu\u0142ku, r\u00f3\u017cowo-niebieski, zako\u0144czony chwastami, zawi\u0105zany na kokard\u0119.<\/p>\n

    Z wygl\u0105du p\u0142atu sztandaru po przer\u00f3bkach mo\u017cna wywnioskowa\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce na stronie z obrazem Matki Boskiej nigdy nie by\u0142o krzy\u017ca kawalerskiego i naro\u017cnik\u00f3w z napisami. Gdyby tak wygl\u0105da\u0142a ta strona sztandaru, to by\u0142aby zbli\u017cona wygl\u0105dem do sztandar\u00f3w przewidzianych przepisem i w\u00f3wczas, kiedy przerabiano sztandar staranoby si\u0119 go upodobni\u0107 do wymaganego wygl\u0105du, a nie likwidowano\u00a0 podobie\u0144stwa. W\u0105tpliwe te\u017c, by wcze\u015bniej by\u0142y tam wspomniane sentencje.<\/p>\n

    Podczas uroczysto\u015bci 10-lecia 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Wile\u0144skich wszystkie trzy panie \u2013 Matki Chrzestne sztandaru zosta\u0142y udekorowane oficersk\u0105 oznak\u0105 pu\u0142kow\u0105. By\u0142y to: Maria hrabina Tyszkiewicz\u00f3wna z Kojran, Helena Bohdanowicz\u00f3wna, c\u00f3rka ziemianina z Wile\u0144szczyzny i Jadwiga Rusiecka z p\u00f3\u0142nocnych Kres\u00f3w, siostra Stanis\u0142awa, Witolda i Wac\u0142awa, kt\u00f3rzy podczas wojny ochotniczo s\u0142u\u017cyli w Pu\u0142ku. Dekoracji dokona\u0142 dow\u00f3dca Pu\u0142ku pu\u0142kownik dyplomowany Adam Korytowski, p\u00f3\u017aniejszy genera\u0142.<\/p>\n

    Do czasu wprowadzenia jednolitego bandoliera dla ca\u0142ej armii, w 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w u\u017cywano stale bandoliera o takim samym wzorze \u2013 sk\u00f3rzanego, pokrytego r\u00f3\u017cowym suknem z obszytymi srebrnym galonem kraw\u0119dziami i zygzakami przez \u015brodek. Zmienia\u0142 si\u0119 tylko spos\u00f3b po\u0142\u0105czenia wst\u0119gi. Pierwszy bandolier mia\u0142 do tego celu metalow\u0105 \u201ekonstrukcj\u0119\u201d, do czego by\u0142 doczepiony drugi rzemie\u0144 zako\u0144czony karabi\u0144czykiem, s\u0142u\u017c\u0105cy do zabezpieczania drzewca Sztandaru w szyku konnym. Jako element dekoracyjny zwisa\u0142 tam tak\u017ce chwast w barwach r\u00f3\u017cowo – chabrowych.<\/p>\n

    Kolejny bandolier na zszyte ko\u0144ce mia\u0142 za\u0142o\u017cony uchwyt do pasa wzgl\u0119dnie \u0142a\u0144cuszka. Takiego rzemienia przy wyst\u0105pieniach pieszych pocztu sztandarowego nie u\u017cywano. Ostatnim bandolierem u\u017cywanym w pu\u0142ku by\u0142 d\u0142ugi, kawaleryjski bandolier wprowadzony przepisem z roku 1938. Specyfik\u0105 13. Pu\u0142ku Wile\u0144skich by\u0142 odmienny od innych pu\u0142k\u00f3w spos\u00f3b noszenia bandoliera przez podoficera sztandarowego \u2013 pod pasem g\u0142\u00f3wnym, a nie na nim.<\/p>\n

    Regulamin Kawalerii w cz\u0119\u015bci omawiaj\u0105cej chwyty sztandarem konno przewidywa\u0142: \u201e\u2026postawa zasadnicza podoficera sztandarowego ze sztandarem na koniu jest nast\u0119puj\u0105ca: Sztandar spoczywa trzewikiem drzewca w tulei na bandolierze, p\u0142at sztandaru oddalony na szeroko\u015b\u0107 d\u0142oni od barku, drzewce przytrzymuje prawa r\u0119ka d\u0142oni\u0105 powy\u017cej pasa g\u0142\u00f3wnego, \u0142okie\u0107 prawej r\u0119ki lekko przyci\u015bni\u0119ty do cia\u0142a, lewa trzyma wodze.\u201d i dalej: \u201eSalutowanie wykonywa podoficer sztandarowy z postawy zasadniczej, wyprostowuj\u0105c praw\u0105 r\u0119k\u0119 trzymaj\u0105c\u0105 drzewce Sztandaru i pochyla sztandar w prz\u00f3d jak mo\u017cna najwi\u0119cej\u201d.<\/p>\n

    Zachowa\u0142a si\u0119 fotografia b\u0119d\u0105ca zaprzeczeniem przytoczonego przepisu, a tym samym jest absolutnym ewenementem w\u015br\u00f3d zdj\u0119\u0107 poczt\u00f3w sztandarowych kawalerii polskiej. Defiluj\u0105cy przed Mauzoleum Serca Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego i grobem Jego Matki na cmentarzu na Rossie w Wilnie, poczet sztandarowy 13. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w konno prezentuje bro\u0144, a sztandarowy pochyla sztandar tak, jak to si\u0119 wykonuje w szyku pieszym. Trzyma drzewce poziomo przed sob\u0105 nad szyj\u0105 konia w obydwu r\u0119kach, skierowany w lewo, w wyniku, czego rozwini\u0119ty p\u0142at sztandaru znalaz\u0142 si\u0119 przed g\u0142ow\u0105 konia podoficera pod sztandarowego. Niestety fotografia jest zbyt ma\u0142a, by mo\u017cna j\u0105 tu zreprodukowa\u0107.<\/p>\n

    Poczet sztandarowy w latach dwudziestych dosiada\u0142 koni siwych, potem takiej ma\u015bci, jakiej konie mia\u0142 szwadron wyznaczony, jako sztandarowy. 13. Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w mia\u0142 konie r\u00f3\u017cnych ma\u015bci: 1 szwadron \u2013 kasztany, 2 \u2013 gniade, 3 \u2013 skarogniade, 4 \u2013 kare.<\/p>\n

    Autor tekstu: Andrzej Jeziorkowski, Les\u0142aw Kukawski<\/strong><\/em>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    [vc_row][vc_column][vc_column_text uncode_shortcode_id=”134423″]HISTORIA SZTANDARU Pu\u0142k U\u0142an\u00f3w nieprzypadkowo nosi\u0142 miano \u201eWile\u0144ski\u201d, poniewa\u017c organizowa\u0142 si\u0119 na Wile\u0144szczy\u017anie z ochotnik\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-103725","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103725","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=103725"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103725\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":103727,"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/103725\/revisions\/103727"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/trzynasty.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=103725"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}